Wetenswaardigheden

Reis naar de herberg met het hoefijzer in Theth

In september 2007 hoopt de heer Dolf Went, 'reiscomponist' van stichting Went speciale reisarrangementen, zijn laatste reis te componeren. De reis voert naar Theth, het gehucht in de Noord-Albanese alpen waar de schrijver A. den Doolaard zijn inspiratie vond voor ''De herberg met het hoefijzer".

In april 1964 brak Dolf Went (1931) – toendertijd werkzaam bij Passagebureau De Vries & Co in Amsterdam - de Republika Popullóra Socialiste e Shqipërisë open voor het Nederlands toerisme. Ruim veertig jaar later wil Dolf Went op zaterdag 29 september in Theth zijn stichting speciale reisarrangementen definitief opheffen en het batig saldo gebruiken om daarmee de renovatie en transformatie van een Kulla (Albanese woontoren, waarin potentiële slachtoffers van bloedwraak zich soms maandenlang konden opsluiten) tot museum te bekostigen. Dit museum biedt ook plaats aan een hommage aan A. den Doolaard.
>>> lees verder...

Villa Denes in Lovran, Kroatië

Klik op de foto voor meer informatie over deze en andere villa's in Lovran

Villa Deneš in Lovran

In het begin van de jaren vijftig bewoonde A. den Doolaard met zijn gezin en een dienstmeisje een tijdlang een huis in Lovran, een kustdorp dichtbij Opatija (Kroatië). Dit grote huis, Villa Deneš geheten, had 14 kamers, een prachtige ruime tuin en een eigen strandje aan zee, maar slechts één (werkend) stopcontact. Op internet vond ik kort geleden een afbeelding van dit huis. In Lovran en later in Medveja, even verderop, werkte den Doolaard aan 'Kleine mensen in de grote wereld' en 'Het land van Tito'. In 'Het leven van een landloper' schrijft hij over villa Deneš het volgende: "In het kustdorp Lovran bij Opatija verhuurde de directeur van de communistische hotelcoöperatie ons voor zestig gulden per maand een villa van veertien kamers, de vroegere zomerresidentie van een prima ballerina van het Weense Operaballet die door een gewezen aartshertog was gemainteneerd. Ten gevolge van de oorlog was het meubilair een beetje nooddruftig. Zo stond er in de balzaal enkel een Madame Recamier-sofa op drie poten, zodat we ons in dit weidse vertrek alleen ophielden vanwege het stopcontact in de lambrizering, het enige in het hele huis dat werkte."

Prospectus van De bruiloft der zeven zigeuners

Prospectus van De bruiloft der zeven zigeuners

Vijf prospectussen

25 maart 2007 - Vorige week kocht ik bij een antiquariaat vijf prospectussen van boeken van A. den Doolaard. Met zo'n prospectus probeert een uitgever boekhandelaren en potentiële boekkopers alvast warm te maken voor een nog te verschijnen boek. Soms brengt de schrijver na het uitbrengen van een prospectus nog wijzigingen aan in zijn drukproef, waardoor een prospectus waardevolle informatie over de wordingsgeschiedenis van een boek kan bevatten. Drie van de vijf prospectussen bevatten informatie die nieuw voor me was. In het exemplaar van 'De groote verwildering' (inderdaad, destijds nog met dubbel-oo) heet de eerste bestijger van de Mont Blanc nog Jakob Balmat, in het boek heet hij gewoon Jacques Balmat. Bovendien blijkt er ook dat A. den Doolaard van plan was verder over het lot van de familie Balmat uit te weiden dan hij uiteindelijk deed: "De lotgevallen zijner zonen, wanhopige zwervers op aarde gelijk hijzelf, waarvan er twee in de Napoleontische oorlogen omkomen en twee in Amerika verdwijnen, verknoopen den dorpsroman met het toenmalige groote wereldgebeuren."
In het exemplaar van de Oriënt Express las ik de prachtige, door Den Doolaard opgetekende anecdote: "Na afloop van een lezing over Macedonië, die ik ergens in het Zuiden van ons land hield, pakte een (lichtelijk aangeschoten) veekoper mij bij de mouw en zei: 'en ik beweer, dat jij nooit in de Balkan geweest bent; anders zou je er niet zoo goed over kunnen liegen.'"
In de prospectus van Het leven van een landloper, tenslotte, staat iets meer informatie over het conflict waardoor de vader van de schrijver uittrad uit de Zuid-Afrikaanse Hervormde Kerk dan er uiteindelijk in de autobiografie zelf terechtkwam: "Hij trok met de trekkers mee, maar toen hij ziek werd en wij noodgedwongen naar Nederland moesten terugkeren, begon de tijd van bittere armoede. Want vader had zich onmogelijk gemaakt, omdat hij bepaalde malversaties met gelden, die voor de Boeren bestemd waren, aan de openbaarheid had prijsgegeven." Binnenkort hoop ik meer informatie over deze dominee Spoelstra op deze site te kunnen geven, wanneer er in Zuid Afrika een boekje over hem verschijnt.

Het kroegleven van Belgrado

Nieuw: beluister een interview met de twee auteurs van het boek voor de Vlaamse radio.

In De Balie in Amsterdam werd op vrijdag 15 december 2006 het boek 'Het kafana-tribunaal - kroegenvonnissen van turbo tot retro' gepresenteerd. Het boek is geschreven door Jelica Novakovic, hoofd van de vakgroep Neerlandistiek van de Universiteit van Belgrado, en Sven Peeters, leraar Nederlands en freelance journalist. Beiden wonen en werken in Belgrado. In het boek wordt A. den Doolaard aangehaald over Stana, de kafana-zangeres die hij nareisde van Belgrado naar Skopje, enkel om haar te horen zingen. Ze inspireerde hem tot het schrijven van 'de bruiloft der zeven zigeuners'. Na de boekpresentatie was er gelegenheid om (hernieuwd) kennis te maken met de auteurs, waarvan door velen druk gebruik gemaakt werd. De presentatie was onderdeel van de driedaagde manifestatie "A rough guide to Belgrade" in De Balie.

"Otkrijte zašto Beograd nazivaju Grešnim gradom (Sin City) i zašto se ubraja u najuzavrelije metropole Evrope" Oftewel: ontdek waarom Belgrado Sin City wordt genoemd en tot de bruisendste hoofdsteden van Europa gerekend wordt...

Dialezing over fietstocht naar Macedonië

In het kasteel te Hernen (bij Nijmegen) werd op zaterdag 30 december 2006 een diavoordracht gegeven over een fietstocht naar Macedonië, het hart van de Balkan. Op zaterdag 27 januari volgde een tweede presentatie, in de ridderzaal van het prachtig gelegen klooster in kasteel Stapelen in Boxtel. John Peeters en Kees Scheffers vertelden en lieten zien wat zij op hun fietstocht door Italië, Slovenië, Kroatië, Montenegro, Albanië en Macedonië afgelopen zomer hebben beleefd en aan bijzondere natuur, cultuur en mensen zijn tegengekomen. Vooral het nog vrij onbekende Macedonië werd uitgelicht. De dialezing in Hernen maakte onderdeel uit van de manifestatie “Het hart van de Balkan” die in de week tussen Kerst en Nieuwjaar in Kasteel Hernen plaatsvond. Het publiek kon op die dagen kennismaken met de rijke geschiedenis, cultuur en kunst van Macedonië via kleinschalige tentoonstellingen, voordrachten, films, volksmuziek en specifieke gerechten. Zie ook het artikel 'Kasteel van Hernen in Balkansferen' in de Gelderlander van 19 december 2006.

Wordt de herberg met het hoefijzer het beste boek?

De NPS en NRC Handelsblad organiseren de verkiezing van het beste Nederlandstalige boek. Op de alfabetische longlist van 250 boeken stond één boek van A. den Doolaard, en wel de herberg met het hoefijzer. Er kan gestemd worden op www.hetbesteboek.nl, waarbij stemmen die zijn voorzien van een motivatie dubbel tellen. De eerste ronde van deze verkiezing, waarin de shortlist werd bepaald, sloot op 5 februari 2007. Helaas gaat de herberg met het hoefijzer niet door naar de eindronde, waarin er gestemd kan worden op één van de tien resterende titels van de shortlist. De uitslag wordt bekend gemaakt tijdens de avond van het boek, op 11 maart op Nederland 2.

Donau - tijdschrift over Zuidoost-Europa

Donau is een nieuw tijdschrift over Zuidoost-Europa. Het blad is opgericht door (voormalige) studenten geschiedenis, journalistiek en internationale betrekkingen aan de Rijksuniversiteit Groningen. Het eerste nummer (oktober 2006) bevat onder meer het artikel "Onderweg op de ongerepte Balkan - Nederlandse observaties van Joegoslavië in de jaren dertig" van mevr. dr. Jelica Novaković-Lopušina (Universiteit van Belgrado). In dit artikel aandacht voor Marinus van der Lubbe, A. den Doolaard, Felix Rutten en tal van andere Nederlandse Balkanreizigers in de jaren dertig.

De brug over de Tara

Frank Westerman (Emmen, 1964) zocht in de zomer van 1993 als één van de laatste journalisten A. den Doolaard op in Hoenderloo. Westerman, die destijds als correspondent voor de Volkskrant verslag deed van de strijd in het voormalige Joegoslavië, beschreef zijn belevenissen op de Balkan én zijn ontmoeting met den Doolaard in zijn debuut 'De brug over de Tara'. Dit boek, dat in 1994 werd uitgegeven met een foto van Cas Oorthuys op de omslag, was zelfs antiquarisch jarenlang moeilijk verkrijgbaar. Pas in 2004 slaagde ik er in een exemplaar op de kop te tikken. Voor diegenen die daar nog niet in geslaagd waren is er goed nieuws, want in september 2006 is er een nieuwe editie uitgekomen. Deze tweede editie is geactualiseerd en utgebreid. Tenminste, de inleiding is nieuw en er zijn nog enkele biografieën aan het boek toegevoegd.

Zwerftochten door Nederland

Dat A. den Doolaard niet alleen over zijn zwerftochten over de Balkan boeiend kon schrijven, blijkt uit zijn bijdrage aan het gedenkboek 'Een halve eeuw A.N.W.B., 1883 - 1933'. De bijdrage is getiteld 'Zwerftochten door Nederland'. In zijn bijdrage beschrijft den Doolaard de voettochten die hij vanaf zijn vroegste jeugd maakte door de duinen, de Vechtstreek, Texel, Limburg, Overijssel en bij Hoenderloo, en een zeiltocht over de toenmalige Zuiderzee. De prachtige illustraties bij het verhaal zijn van Sierk Schröder.

Met dank aan Frans Wamsteeker, die het boek onlangs op de kop tikte.

Wandelen in Macedonië

Reizen Magazine besteed opnieuw aandacht aan A. den Doolaard, nu in een artikel over Macedonië. In de paragraaf 'Atheïst bekeren' wordt aandacht besteed aan de band van Ohrid met A. den Doolaard. Het artikel opent met een prachtige foto van het kerkje Svati Jovan Kaneo, even buiten Ohrid. Het artikel 'wandelen with a view' is te vinden in het septembernummer (p. 36-43) van Reizen Magazine en op internet, al ontbreekt in het artikel op internet de bladzijde met praktische informatie over (wandel)reizen naar Macedonië.

Fietstocht naar Macedonië

niet direct A. den Doolaardnieuws, toch goed om te vermelden...

John Peeters, die me in mei de eerste foto's opstuurde van de plek waar het A. den Doolaard-monument in Ohrid werd voorbereid, onderneemt met zijn fietsvriend Kees Scheffers een sponsortocht op de fiets van Noord-Italië naar Macedonië. Met de opbrengst van de tocht wordt een goed doel gesteund, namelijk de renovatie en herinrichting van een school voor achtergestelde kinderen in Skopje. Het is een ontwikkelingsproject van het Humanitair Fonds Nederland-Macedonië (HFMN), waarbij het bedrag dat je overmaakt, door het ministerie van ontwikkelingshulp zal worden verdubbeld. Bijdragen mogen worden overgemaakt op bankrekening 1528 99 650 van HFNM te Gronsveld, onder vermelding van 'Sponsorfietstocht basisschool Skopje'. Ze doen op een reis-weblog verslag van hun tocht van ruim 1700 km (een paar honderd per boot en de rest fietsend) door Italië, Slovenië, Kroatië, Bosnië-Hercegovina, Montenegro, Albanië en Macedonië. Volg ook hun reiservaringen op http://johnenkees.web-log.nl

Bruiloft in Ohrid

Op vrijdag 15 september 2006 is in Ohrid, Republiek Macedonië, de Macedonische vertaling van de roman “De bruiloft der zeven zigeuners” van A. den Doolaard (pseudoniem voor Cornelis Spoelstra) aangeboden aan pers en genodigden tijdens de 9–de internationale P.E.N. club conferentie in Hotel Inex-Gorica. De vertaling van 'bruiloft in Ohrid', zoals de titel in het Macedonisch luidt, is verzorgd door Violeta Loopstra – Stojanovska.

De roman “De bruiloft der zeven zigeuners” is in 1939 in Ohrid geschreven en het verhaal speelt zich ook grotendeels in deze stad af. In mei 2006 is in deze stad een monument ter ere van A. den Doolaard onthuld. Met de uitgifte van de roman “Bruiloft in Ohrid” in de Macedonische taal wordt het werk van A. den Doolaard na bijna 70 jaar voor de inwoners van Ohrid en Macedonië ook in hun eigen taal toegankelijk .

Maar niet dat petje en die pijp!
Nieuw: de tekst van de toespraak van Hans van de Waarsenburg, zoals hij die uitsprak bij de opening van de expositie in Apeldoorn, is nu integraal na te lezen.
In de raadzaal van het stadhuis van Apeldoorn vond op 7 april de drukbezochte opening plaats van de tentoonstelling 'A. den Doolaard - over zijn leven en zijn werk'. Behalve kinderen, klein- en achterkleinkinderen van den Doolaard waren vele belangstellenden bij de opening aanwezig. Na het openingswoord door Herman Hafkamp kreeg Hans van de Waarsenburg het woord. Van de Waarsenburg merkte op dat hij geen biografie van den Doolaard geschreven had, maar 'samen met Bob den Doolaard een boek in interviewvorm'. Vervolgens overhandigde hij aan Milja Spoelstra een map met gedichten van den Doolaard uit de jaren zeventig. Bij deze gedichten, die hij zo'n 25 jaar geleden van den Doolaard gekregen had, werd destijds al gemeld dat ze niet voor publicatie bestemd waren. Van de Waarsenburg verhaalde uitvoerig over zijn eerste ervaringen met den Doolaard, die het hem niet gemakkelijk had gemaakt, over hun eerste gezamelijke reiservaring, en over hun latere vriendschap. Hierna opende Milja Spoelstra de expositie over haar vader, waarbij ze onder meer melding maakte van de aanstaande onthulling van een monument voor A. den Doolaard in Ohrid. Ook memoreerde ze zijn houding tegenover tentoonstellingen, waarbij hij waarschijnlijk gezegd zou hebben dat een tentoonstelling van zijn boeken en ander werk prima was, maar dan niet dat petje en die pijp!
Een optreden van Dragisha besloot de opening, waarbij de twee liederen die hier ten gehore werden gebracht, beide verband hielden met 'de bruiloft der zeven zigeuners; Het eerste lied, "Imate li vino", wordt in het boek gezongen door Assim, de tweede zigeuner, en is een bekend en meeslepend Macedonisch danslied. Het tweede lied heet "de bruiloft der zeven zigeuners" en werd geschreven naar aanleiding van het boek.
Na het officiele gedeelte was er nog alle mogelijkheid voor de aanwezigen om, onder het genot van een drankje, de met zorg samengestelde expositie - inclusief petje en pijp - te bewonderen en met de overige aanwezigen van gedachten te wisselen.
Zie ook de foto-impressie van de tentoonstelling en de op dezelfde dag genomen foto's van zijn huis en graf in Hoenderloo.

Expositie in stadhuis van Apeldoorn
In het stadhuis van Apeldoorn was een expositie over A. den Doolaard te bezichtigen (zie het verslag van deze opening elders op deze site). De tentoonstelling was opgezet rond drie beeldbepalende episoden (jonge jaren, oorlog, jaren na de oorlog) uit het leven van de dichter, schrijver, journalist, Radio-Oranje spreker en activist. A. den Doolaard, wiens echte naam C.J.G. Spoelstra luidde, woonde van 1954 tot zijn dood in 1994 met zijn gezin in Hoenderloo (gemeente Apeldoorn). Behalve foto's, artikelen en boeken werden er ook een aantal unieke voorwerpen tentoongesteld die betrekking hebben op zijn werk en leven. Deze voorwerpen zijn afkomstig uit de privé collectie van de familie Spoelstra.

Het verjaagde water achterna
Op 25 februari 2006 zijn Frans Wamsteeker en Albert Koevoet in gezelschap van Rob Louis langs een aantal plaatsen op Walcheren gereisd die een rol spelen in 'het verjaagde water'. Dit boek schreef A. den Doolaard over de drooglegging van Walcheren na de 2e wereldoorlog. Den Doolaard woonde begin 1945 enkele weken in huis bij de familie Louis op de boulevard van Vlissingen. Tot teleurstelling van de jonge Rob werden veel van de gesprekken bij de familie Louis in die tijd in het Engels gevoerd, vanwege de vele engelstalige bezoekers. Rob heeft den Doolaard destijds als twaalfjarige jongen wel begeleid op een aantal tochten door Vlissingen, onder meer naar het gat in de Nolledijk. De eerste stop op onze tocht was in Westkapelle, waar onderaan de dijk die in 1944 werd gebombardeerd nu dijk- en oorlogsmuseum het polderhuis staat. In dit museum was tot eind september 2006 de wisseltentoonstelling 'de dijkdichtingen op Walcheren in 1945' te bezichtigen. Hier bekeken we de zeer indringende filmbeelden van de landingen bij Westkapelle, en een maquette van de dijkdichting in 1945.
Het volgende reisdoel was de Nolledijk in Vlissingen. In het strandpaviljoen Panta Rhei hadden we prima zicht op de locatie waar in 1944 geallieerde bommen de dijk wegsloegen. Rob Louis toonde ons hier enkele foto's van dezelfde locatie als waar wij ons bevonden, maar dan 60 jaar terug in de tijd. De werkzaamheden aan de dijk waren destijds nog in volle gang.
Langs de boulevard van Vlissingen rijdend, langs de plek waar vroeger het huis van de familie Louis had gestaan, zochten we naar het huis 'de Sardijngeul' waar A. den Doolaard in 1946 'het verjaagde water' schreef. Helaas slaagden we er niet in om dit huis te vinden. Wel maakten we een korte stop bij de bomvrije toren, omdat Rob hierin met den Doolaard gezocht had naar een geschikte plek voor den Doolaard om er te wonen en zijn verslagen voor de radio uit te zenden. Uiteindelijk was de ruimte toch niet geschikt voor bewoning - de beschadigde toren bleek niet warm te stoken.
Na een korte stop bij het monument voor de in Vlissingen gelande 4e commando brigade (foto 19 en 20) gingen we op zoek naar het monument voor de omgekomen werknemers van de scheepswerf de Schelde. Dit monument bleek zich op het terrein van de scheepswerf te bevinden. Op dit monument is een gedicht van den Doolaard te lezen. Vanaf de plek van het monument kon Rob ons nog de kamer aanwijzen waar zijn vader, (hoofd)ingenieur op de werf, gewerkt had.
Tenslotte brachten we een kort bezoek aan Veere, waar na de oorlog eveneens de dijk gedicht moest worden. Onderweg vertelde Rob ons nog hoe hij met den Doolaard had geprobeerd om in de bibliotheek van Vlissingen te komen, die redelijk ongeschonden de oorlog was doorgekomen. Het lukte ze niet om een beheerder van de lokkende boekenverzameling te achterhalen, zodat ze hun pogingen op moesten geven.

Brief uit bezet Nederland
Tijdens een bezoek aan het NIOD met Frans Wamsteeker bleek daar een brief bewaard te worden van Eduard Veterman aan A. den Doolaard. Deze brief was tijdens de oorlog uit Nederland naar Londen gesmokkeld, en schetst een beeld van de situatie in het bezette Nederland.

De schrijver en toneelmaker Eduard Veterman was tijdens de oorlog een fameus vervalser van persoonsbewijzen en betrokken bij de verzetsgroep Luctor et Emergo. In oktober 1943 worden hij en zijn vrouw gearresteerd, samen met een aantal andere illegale werkers. Ondanks een doodvonnis voor zijn illegale werk en het feit dat hij joods is, overleeft Veterman de oorlog. Van zijn belevenissen tijdens de oorlog doet hij verslag in het boekje 'Keizersgracht 763', dat ik inmiddels in mijn bezit heb. In 1946 komen hij en zijn vrouw om bij een auto-ongeval. Dankzij een zeer vriendelijk engels/amerikaanse echtpaar dat ons hun scanner enige tijd toevertrouwde, hierbij de ingescande brief. Op de achterkant zijn de stempels van Bureau Inlichtingen en een korte aantekening van den Doolaard te lezen.

Behalve de brief van Veterman troffen we ook een brief van Geert Grub uit Heide-Kalmhout (Belgie) aan, gedateerd 1 mei 1945. Den Doolaard en zijn vrouw hadden hier gewoond tot het uitbreken van de oorlog in mei 1940. Verder ook een brief gedateerd 30 december 1944 van boekhandel en uitgeverij Bergmans uit Tilburg over de uitgeven van een bundel gedichten van den Doolaard door een niet-erkende uitgeverij.

Alle brieven hebben we in kunnen scannen dankzij een echtpaar dat ons de scanner uitleende. Ze deden onderzoek in de archieven van het NIOD naar de brieven die een later omgekomen neef van de vrouw vanuit een werkkamp bij Hardenberg schreef aan zijn ouders. Het indrukwekkende verhaal van deze jongeman en zijn brieven dat wij door dit echtpaar te horen kregen, is door dit echtpaar opgetekend in een binnenkort te verschijnen boek, getiteld Flip's hidden letters.

Nora

In het knipselarchief van de Koninklijke Bibliotheek trof ik het volgende krantenbericht aan (Trouw, 27 november 1959):

"Blaffende hond leidt A. den Doolaard af - boek kwam maand te laat uit"
(Van een onzer verslaggevers)
Voor de Apeldoornse kantonrechter stond gistermorgen de schrijver A. den Doolaard (met wenkbrauwen als borstels maar ditmaal noodgedwongen zonder zijn gewelfde pijp) zich te beklagen over buurman's herdershond Nora. De auteur verklaarde dat het blaffen van het dier oorzaak was dat zijn laatste boek 'Het leven van een landloper' een maand te laat uitkwam. De eigenaar van de hond, de heer G. F. uit Hoenderloo, exploiteert een kampeerterrein en enige bungalows op De Miggelenberg, Den Doolaards huis grenst eraan.

Mag men de schrijver geloven, en enkele getuigen, o.m. de verbaliserende agent, onderstrepen zijn woorden, dan blaft Nora onophoudelijk. Vooral in de zomer. Het geluid, zo vertelde de schrijver, wordt door de omliggende hellingen nog versterkt. De hond doet dit, zo zei hij, louter uit verveling. 'Als ik zes jaar aan de looplijn lag zou ik ook vervelend worden'. De auteur is er zelfs voor gevlucht. Hij trok diep de zandverstuivingen van Hoenderloo in, maar hij hoorde de hond nog op 2 1/2 km afstand. De verbaliserende agent, de heer Knoef, voegde eraan toe dat het blaffen speciaal bij westelijke winden zeer hinderlijk voor de omgeving is.

Verdachte had als raadsman genomen mr. dr. A. E. K. Schaeffer von Wienwaldt, die ook voorzitter is van de dierenbescherming in Apeldoorn. Hij deelde mee, samen met de inspecteur van de dierenbescherming, een proef genomen te hebben. Nora blafte toen slechts een paar keer. Hij likte de handen van de inspecteur zelfs. De zaak werd uitgesteld. Er zullen nog enige getuigen worden gehoord, onder wie de pianist Gerard Hengeveld, die ook in deze contreien woont."

Correspondentie met Volksuniversiteit in Gemeentearchief Rotterdam

Een nieuw bezoek aan het Gemeentearchief Rotterdam onthulde dat zich daar de correspondentie uit de jaren 30 en 40 bevindt tussen A. den Doolaard en de Volksuniversiteit Rotterdam. De tientallen brieven, kaarten en telegrammen handelen over de 'voordrachten met lantaarnbeelden' die den Doolaard elk jaar in de wintermaanden gaf. De correspondentie gaat veelal over de thema's van de voordrachten, voorgestelde data, het honorarium en andere practische zaken.

Wat opvalt zijn de verschillende adressen waar den Doolaard gedurende de jaren te bereiken is; in totaal hanteerde den Doolaard in de correspondentie met de Volksuniversiteit Rotterdam tussen 1933 en 1940 meer dan twintig verschillende adressen in negen verschillende landen! Onderaan een brief uit Parijs stond dan bijvoorbeeld: "A. den Doolaard, Rue Abbe Groult 86, Paris (15) France, tijdelijk (tot 20 jan) Hotel Kazino, JEREZSKO, Dravska Banovina, Yougoslavie".

De zwerflust van den Doolaard was daarmee voor de Volksuniversiteit, behalve een rijke bron van inspiratie voor zijn voordrachten, ook weleens een bron van ongemak. Soms was hij weken of zelfs maanden achtereen niet te bereiken, en enkele keren wendde de secretaresse van de volksuniversiteit, mejuffrouw van Dugteren, zich tot de moeder en de schoonouders van den Doolaard met de vraag of die misschien beschikten over een (altijd tijdelijk) adres waar den Doolaard op dat moment te bereiken was.

In een brief van 27 mei 1938 antwoordde H.J. Meijer, de schoonvader van den Doolaard, op zo'n verzoek: "Geachte mevrouw, Ik kan U zeer tot mijn leedwezen het adres van den Doolaard niet geven. Hij maakt op dit ogenblik een woestijnreis in Marokko, gaat zeer waarschijnlijk daarna naar de Congo en vervolgens wederom voor geruime tijd naar de Balkan. U doet het beste voor hem bestemde correspondentie te sturen aan 'de Arbeiderspers', Hekelveld, Amsterdam. Ik zelf kan hem slechts zo nu en dan poste restante bereiken, doch eerst nadat hij mij dat heeft opgegeven. Hoogachtend, H. Meijer".

Laatste uitzending de Brandaris

In de archieven van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) bevindt zich een opname van de laatste uitzending van de Londense radiozender voor zeevarenden 'de Brandaris'. De presentatoren A. den Doolaard en H.J. van den Broek nemen afscheid en kondigen aan dat zij voortaan onder de vlag van Radio Oranje zullen uitzenden. Bijzonder aan het fragment is dat het niet tijdens de uitzending is opgenomen. Een radio-amateur legde de uitzending vast tijdens de ontvangst in bezet Nederland. De opname van 31 oktober 1942 is uniek omdat de Duitse stoorzenders duidelijk hoorbaar zijn. Het fragment (2,5 minuut, MP3 formaat, 2,5 Mb) is te vinden in het NIOD archief.

Zeven schrijvers op zoek naar een lezer
"Een hele poëtische en merkwaardige film", aldus Cees Nooteboom in een aflevering van 'Zomergasten' op 24 juli 2005. Het betrof de film "een zondag op het eiland van de grande-jatte: zeven schrijvers op zoek naar een lezer", in 1965 ter gelegenheid van de dertigste boekenweek gemaakt door Frans Weisz. In deze film komen een aantal korte fragmenten van schrijvers achter hun schrijfmachine voor, waaronder A. den Doolaard. De tikscene's zijn opgenomen in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Naast den Doolaard zijn ook een jonge Remco Campert, Jan Cremer, Ed Hoornik, Victor van Vriesland, Belcampo, Jan Mens en Theun de Vries te herkennen.

Bezoek aan Te Werve

Op 9 april 2005 bracht ik in gezelschap van Milja Spoelstra en Frans Wamsteeker een bezoek aan landgoed Te Werve in Rijswijk, thuishaven van de sport- en ontspanningsvereniging van de Koninklijke/Shell. A. den Doolaard is tijdens zijn jaren bij de Bataafse Petroleum Maatschappij lid geweest van Te Werve, en beoefende daar onder andere de atletieksport. Wij werden gastvrij ontvangen door twee enthousiaste oud-employés van Shell, de heren B. Tent en C.J. Kort. Zij hadden zich goed voorbereid op onze komst, en hadden in de archieven van de vereniging een aantal verrassende vondsten gedaan. Tijdens een genoeglijk samenzijn in de voormalige orangerie van het landgoed bespraken wij onder het genot van een kop koffie onder andere:
- de notulen van de oprichtingsvergadering van Clubhuis Te Werve (4 december 1922), waar onder andere BPM employé Spoelstra het woord voert (over de te kiezen kleuren van het verenigingswapen);
- een mededeling in het verenigingsblad 'de Bron' waarin wordt gemeld dat dhr. Spoelstra zijn redacteurschap van het blad opgeeft in verband met het beëindigen van zijn dienstbetrekking bij de BPM per 1 augustus 1928;
- een brief uit de jaren '60 waarin Milja tot haar grote verrassing het handschrift van haar moeder herkende. Deze brief van Wampie Spoelstra maakte onderdeel uit van een briefwisseling met de beheerder van het landgoed Te Werve, een oude sportkameraad van A. den Doolaard uit zijn BPM tijd.

Gedistilleerde avonturen
Tot 15 mei 2005 was in Het Gedistilleerd Museum te Schiedam de tentoonstelling 'Innemende schrijvers' te bezoeken. Op deze tentoonstelling werden onder andere een aantal nummers van het blad RYNBENDE Blijmoedig maandblad tentoongesteld, het blad waar Herman de Man redacteur van was en waarvoor A. den Doolaard bijdragen schreef. Ik ben sinds kort in het bezit van een kopie van het nummer van 1 september 1929, met daarin Den Doolaards 'Avonturen met 1 kruik Rynbende'. Naar andere nummers ben ik nog op zoek.
Meer informatie over drankenfabrikant Rijnbende en het blijmoedig maandblad op www.rynbende.com/

De Ongebreidelde Waarheid
In het Nationaal Archief in Den Haag stuitte ik onlangs op een opmerkelijke brief van den Doolaard aan minister-president Gerbrandy, waarin hij scherp protesteert tegen een poging hem de omgang met bepaalde personen te beletten. Hieronder volgt de letterlijke tekst van de brief (die in het Nationaal Archief te vinden is in archiefstuk 2.03.01/2260):

Londen, 9 December 1944

Excellentie,
Hedenmorgen deelde u mij mede, dat bepaalde personen mij kwalijk hadden genomen, dat ik te Heerlen gezien was in gezelschap van den Heer Exter, redacteur van "De Waarheid". Dit zou mij n.l. als "ambtenaar" niet passen.
Ik vind deze uiting ernstig genoeg, om U te verzoeken de personen van wie zij afkomstig is, te waarschuwen tegen de kwaaddenkendheid, welke zich op verdachte wijze beweegt in de richting van een Nederlansche politiestaat. Ik ben als mensch en als ambtenaar vrij om te verkeeren met elken Nederlandschen staatsburger; het is wel zeer merkwaardig, dat men mij niet kwalijk neemt, dat ik in Heerlen gezien ben in gezelschap van én den Heer Exter én een algemeen geacht hoofdingenieur der Staatsmijnen, die in mijn bijzijn den Heer Exter uitnoodigde om bij hem thuis bepaalde problemen te komen bespreken. Ik neem de vrijheid U, als Minister-President, er opmerkzaam op te maken, dat de bundeling der krachten in het Nederlandsche volk ten zeerste bedreigd wordt, indien symptomen, als hierboven vermeld, zich veelvuldiger zouden voordoen. Zou dit onverhoopt het geval zijn, dan bestaat er groot gevaar, dat een op het oogenblik nog goedwillend deel van het Nederlandsche volk nolens volens in de armen van het straat-communisme zal worden gedreven. Ik zelf zal de eerste zijn om dit te betreuren en te bestrijden, maar om uitwassen te bestrijden stel ik er prijs op even scherp te stellen, dat niets in de Grondwet, noch in het B.B.S.B. zich verzet tegen omgang tusschen staatsburgers, die op vrije voeten zijn. Ik zie in de uiting, die U mij overbracht dan ook een aantasting van mijn grondwettelijke rechten.
Indien men mij wenscht te beletten, dat ik ter informatie en gedachtenuitwisseling met bepaalde personen omga, dan wordt mijn werk bij Radio Oranje, voorzoover het de grenzen van nieuwsberichten en officieele communiqué's overschrijdt, onmogelijk. Ik wensch hard te werken voor "de stem van Strijdend Nederland", maar wensch niet te spreken als "de stem van Gebreideld Nederland".
Met de meeste hoogachting,
Uw dw. dr.,
(w.g. A. den Doolaard)

Wacht Apeldoorn tot 2019 met
A. den Doolaardstraat??
De commissie straatnaamgeving in Apeldoorn heeft afwijzend gereageerd op het voorstel van D66 raadslid Martin Maassen om een straat te vernoemen naar de schrijver A. den Doolaard, die van 1954 tot zijn dood in 1994 in Hoenderloo woonde en werkte. Als reden voor deze afwijzing werd opgegeven dat een schrijver tenminste 25 jaar dood moet zijn, wil er een straat naar hem of haar vernoemd kunnen worden. Dit zou inhouden dat Hoenderloo tot 2019 moet wachten op een A. den Doolaardstraat...

Zouden ze in Apeldoorn soms nog niet weten dat Oud-Beijerland en Almere allang over een A. den Doolaardstraat beschikken?!?

Wordt vervolgd...

Het vuistrecht in de kunst

Onder de kop 'Het vuistrecht in de kunst' berichtte dagblad Het Vaderland op 28 oktober 1932 in een krantenbericht onder andere het volgende:

"In 'De Gemeenschap' neemt A. den Doolaard het op voor Coster, aan wiens werk du Perron een uitvoerige studie wijdt in 'Forum'. Naar aanleiding van Costers proza heeft du Perron het over 'eties kwijl'. Dit is voor den Doolaard aanleiding het volgend schrikaanjagend dreigement de wereld in te slingeren: 'Indien du Perron verder nog eens over 'eties kwijl' spreekt, kan hij van mij een gratis pak slaag krijgen, franco thuis".
Uit de briefwisseling tussen Du Perron en Ter Braak blijkt dat Du Perron ervan overtuigd was dat Den Doolaard hem "een gesoigneerd pak slaag" zou verkopen, want in "iemand die Bob Spoelstra heet, van gletschers op muildieren glijdt en van muildieren zoonoodig in één run weer op zwaargeparfumeerde juffrouwen" zag hij een reëel gevaar.

Liefdesverdriet leidde tot landschapsgedicht...
Al enige tijd heb ik een exemplaar van 'de vrije bladen' uit december 1927 in mijn bezit, met daarin het gedicht 'Haut Dauphiné - een landschapsgedicht' van A. den Doolaard. Pas onlangs ontdekte ik het verband tussen de beschrijving die den Doolaard in 'portret van een kunstenaar' (Hans van de Waarseburg, 1982, p. 17/18) geeft van zijn verbroken verloving, en de laatste strofe van dit gedicht. Lees en vergelijk:

"Ik ben op vrij jonge leeftijd lid geworden van een atletiekclub (Club te Werve in Rijswijk, hierover later meer... AK), misschien was ik een jaar of tweeëntwintig. Naast gewone wedstrijden hadden wij ook sportfestijnen over en weer in Engeland. Daar ben ik toen op een Engels meisje verliefd geworden, heel erg verliefd zelfs. Ik ben er zelfs mee verloofd geweest. De lijnen voor mijn toekomst lagen duidelijk uitgestippeld: verliefd, verloofd, promotie maken en trouwen. Maar op een gegeven moment heb ik godzijdank een slimme streek uitgehaald. Tijdens een vakantie heb ik haar meegenomen naar de bergen in de Dauphiné. (....) Op een dag sleepte ik haar mee over een gemakkelijke bergpas, waarbij we over een gletsjer moesten met slechts enkele spleten. Het leek een makkie, maar we kwamen in een diepe nevel terecht en toen is ze doodsbang geworden. Achter aan dat touw had ik geen meisje, geen vrouw meer, maar een uit doodsangst blatend schaap. Waarop ik tot de ontdekking gekomen ben - en zij omgekeerd - dat we toch niet helemaal voor elkaar deugden en toen heeft zij het uitgemaakt"

Op een brokklende top een eenzaam man,
Dagen voorbij het laatste dorp,
Uren voorbij het laatste hart.
Maar van allen op de donkere aarde
Is één, die weet, wat het heftig haamren
Trillend verbergt en trillend verraadt;
Een, die woont aan het duizlen der witte zeeën,
En wier lichte stem en donkere oogen
De donkre geheimen van licht en wind
In roekloos geroofde kussen verraden.
Doch nimmer kunnen hun harten tezamen
De diepten der sterrenachten doorwaken.
Toch zoeken zijn oogen de horizonnen,
Maar blijven gebannen binnen de bergen.
En in zijn hart trekt de huiver der hoogten,
Zijn hart is brandende rond de toppen,
Zijn hart is het hart der Dauphiné.

Bijna pleite
Via medeverzamelaar Frans Wamsteeker kreeg ik een exemplaar van het boek 'voor de taal pleiten voor de taal pleite is', met daarin de bijdrage 'spellingswee' van A. den Doolaard. Dit boek is in 1989 uitgegeven door drukkerij Bariet ter gelegenheid van het tienjarig jubileum van drukkerij Bariet in Ruinen. Frans had net op tijd contact opgenomen met deze drukkerij, want het restant van de exemplaren van dit boek stond net op de nominatie om weggegooid te worden. Bij deze wil ik drukkerij Bariet hartelijk dankzeggen voor het exemplaar dat mij via Frans Wamsteeker bereikte.

Uitgewezen!
Bij de Koninklijke Bibliotheek is een project geweest waarbij oude kranten via het internet doorzoekbaar gemaakt zijn. Meer informatie is te vinden op http://kranten.kb.nl/index.html, hieronder volgt een voorbeeld van wat er met een beetje zoeken te vinden is (op de voorpagina van dagblad Het Vaderland, woensdag 27 november 1935):

Den Doolaard uit Oostenrijk gezet

Wegens een artikel van Augustus 1934

Onze Praagse corr. meldt: De Nederlandsche schrijver en journalist A. den Doolaard (pseudonym voor B. Spoelstra) is gisteren voorgoed uit Oostenrijk uitgewezen en onder politiegeleide naar de grens gebracht. Aanleiding zijn vermoedelijk artikelen over wapenleveringen van Oostenrijk aan Italië. Onze correspondent te Praag meldt ons nader: Omtrent de uitzetting van den Nederlandschen journalist en auteur A. den Doolaard uit Oostenrijk, die hedenmorgen te Praag is aangekomen, vernemen wij nader, dat Den Doolaard, na vier dagen te Weenen te hebben vertoefd, gisteren in den prillen ochtend in zijn hotel van zijn bed werd gelicht om ter beschikking van de staatspolitie te worden gesteld zonder opgave evenwel van bepaalde redenen.
(...)

Den Doolaard verklaarde door de Oostenrijksche politie met groote hoffelijkheid te zijn behandeld.